S.HM101 семинарийн сэдэвчилсэн төлөвлөгөө, агуулга

Семинарийн хичээлийн төлөвлөгөө

Хичээлийн сэдэв 

цаг

1

Монголын түүхийн үечлэл, үе шат, монгол нутаг хүн төрөлхтний өлгий нутгийн нэг болох нь (Хүний үүсэл гарлын тухай)

Хүний үүслийн үе шатууд, археологийн үечлэл. Эрдэмтдийн үзэл баримтлал. Хүн болон хүний нийгэм хэрхэн үүсч хөгжсөн, эртний хүмүүс хөдөлмөрийнхөө багаж зэвсгийг хэрхэн хийж сайжруулан дэвшил гарсныг,  эд өлгийн болон оюуны соёлд гарсан дэвшил. Эртний хүмүүсийн анхны шүтлэг, бишрэл, байгаль цаг уурын нөхцөлд амьдарч, овгийн, хүй нэгдлийн байгуулал.

2

2

Ураг төрлийн байгуулалын үеийн дурсгалууд

Хүй нэгдлийн түүх, Чулуун зэвсгийн голлох дурсгалууд: Цагаан агуй, Тамсагбулангийн суурин, Хойд цэнхэрийн агуйн хадны зураг,ангилал, дөрвөлжин булш, буган чулуун хөшөөний  тархац, он цаг, ангилал, хиргисүүр,

2

3

Монгол угсааны төрт улсуудын цэргийн зохион байгуулалт, гадаад харилцаа (Хүннү, Сяньби, Жужан)

Төрт улсын шинж чанар, Цэрэг засаг захиргааны 10-тын зохион байгуулалт, нэгдсэн татварын систем,хэв хууль. Монгол нутаг дахь эртний улсуудын угсаа соёл, төрийн уламжлал.

2

4

Түрэг, Уйгар, Киргиз, Кидан улсуудын улс төрийн түүх, аж ахуй, Монгол нэрийн учир. Түрэг Уйгарын археологийн дурсгалууд, төрийн түүх, нийгмийн байгуулал, түрэг угсааны улсуудын  үеийн монгол аймгууд.  Бичиг үсэг, шашин шүтлэг, зан заншил, урлаг, оршуулгын зан үйл, аж ахуй.

2

5

Монголын ханлиг аймгууд тэдгээрийн аж ахуй, соёл

Хамаг монголын ханлиг, хэрэйдийн ханлиг,  найманы ханлиг,  9 татарын ханлиг,  3 мэргэдийн ханлиг аймгуудын соёл, аж ахуйн онцлог,ялгаа. 

2

6

Монголчуудын гадаад бодлого, аян дайн

Тангудын аян дайн, Алтан улс руу хийсэн дайн, Хорезмыг байлдан эзэлсэн нь

2

7

Монголын  эзэнт гүрний улсуудын дотоод гадаад бодлого, соёл

Өгөдэй хааны шинэчлэлт, Өртөөний алба, гадаад дотоод бодлого. Өгөдэйгөөс Мөнх хаан хүртэлх хаадын үеийн аж ахуй, соёл, гадаад харилцаа. Алтан улсыг эзэлсэн нь. Европ руу хийсэн аян дайн. Сүн улс руу довтолсон нь.

2

8

XIII зууны нийгэм, эдийн засаг, соёл, зан заншил    

Хувилай хааны төрийн зохион байгуулалт, дотоод бичгийн яам, нууц бичгийн яам, дэвшүүлэх бууруулах яамдуудын үйл ажиллагаа, хүн амын давхарга,газар нутаг, эдийн засгийн бодлого. 

2

    9

Улс төрийн бутралын үеийн Монголын нийгэм, эдийн засаг, гадаад харилцаа, соёл Улс төрийн бутрал гэж юу вэ?, бутралын үеийн үе шат, засаг захиргааны зохион байгуулалтын өөрчлөлтүүд,  бутралыг зогсоох зорилгоор шарын шашныг дэлгэрүүлэх болсон  нөхцөл.

2

10

Манжийн үеийн Монгол орон, алба татвар, хууль цааз, төр засаг, засаг захиргааны зохион байгуулалт

Төрийн зохион байгуулалт, албан тушаал, засаг захиргааны зохион байгуулалт, хууль цааз, алба татвар.

2

11

Манжийн шинэ засгийн бодлогын агуулга, Богд хаант монгол улсын аж ахуй, соёл Манж чин улсын шинэ засгийн бодлого, түүний мөн чанар, түүнийг эсэргүүцсэн Монгол ноёд, яүгууртны тэмцэл, нийгэм улс төрийн өөрчлөлт, зан заншил, шашин шүтлэг,бичиг үсэг, соёл боловсролд гарсан ахиц.

2

12

Монголд нөлөө бүхий шашны урсгал дэлгэрсэн нь

Улс төрийн сэтгэлгээний уламжлалд бөө мөргөл, бурхны шашны үүрэг роль, Христос, Лал, Буддын шашин Монголд дэлгэрэх нь, Бөө мөргөлийн шашин халагдах үйл явц.  

2

13

Гурван улсын хэлэлцээр, монголын тусгаар тогтнолын эсрэг Орос, Хятадаас авч явуулсан улс төрийн бодлогууд 

1915 оны Хиагтын  3-н улсын гэрээ түүний агуулга, автономит эрх бүхий Монгол улс бий болсон нь.1914 оны  Орос-Монголын хооронд байгуулсан төмөр замын тухай хэлэлцээрт гарын үсэг зурсан нь. Орос Хятадаас авч явуулсан төрийн бодлого.

2

14

XX зууны Монгол орны улс төр, нийгэм эдийн засгийн байдал

Өөрчлөлт шинэчлэлтийн үйл явц. Эдийн засгийн шинэчлэлт, монголын нийгмийн оюун санаанд гарсан өөрчлөлт, олон тулгуурт гадаад бодлого. Улс төрийн шинэ тогтолцоо. Урлагийн үүсэл тэдгээрийн хөгжил.(уран зохиол, дүрслэх урлаг, театр, кино) 

2

15

Үндсэн хуулиудын үзэл санаа

Шинэ үндсэн хууль батлагдсан нь. 1924, 1940,1960,1992 онуудын үндсэн хуулийн агуулга,  мөн чанар, хүний эрх чөлөө, ардчилалын хөгжил. 1990-2010 оны монголын нийгэм, улс төр, эдийн засаг, соёл боловсрол, хууль, гадаад харилцаа. Үндсэн хууль ба оршин байсан төрийн шинж чанарын харьцаа. Монголын нийгэм улс төрийн амьдралд гарсан эргэлтийн шинж хандлага, нүүдлийн соёл иргэншлийн уламжлал, шинэчлэл улс төрийн тогтолцооны хөгжил, ард түмний улс төрийн уламжлал, ухамсар, соёлын онцлог, төр засаглалын хэлбэр, монгол төрийн зүтгэлтнүүдийн хэв шинж, уламжлал.

2

16

Өнөөгийн улс төрийн намуудын бодлого үйл ажиллагаа, монгол улсын хөгжлийн хэтийн төлөв

Улс төрийн шинэ тогтолцооны төлөвшил. Олон намын тогтолцооны үндсэн бүрэлдэхүүн хэсэг, төрийн субьектууд бий болсон нь.  “Улс төрийн намуудын тухай” хууль батлагдаж  намуудыг бүртгэж үйл ажиллагаагаа чөлөөтэй явуулах эрх зүйн орчинг бий болгосон нь. Өнөөгийн монголын хөгжлийн чиг хандлага

2

 

                                              Бүгд

32

Семинарийн   агуулга

Сэдэв 1

Монголын түүхийн үечлэл, үе шат, монгол нутаг хүн төрөлхтний өлгий нутгийн нэг болох нь (Хүний үүсэл гарлын тухай)

Хүний үүслийн үе шатууд, археологийн үечлэл. Эрдэмтдийн үзэл баримтлал. Хүн болон хүний нийгэм хэрхэн үүсч хөгжсөн, эртний хүмүүс хөдөлмөрийнхөө багаж зэвсгийг хэрхэн хийж сайжруулан дэвшил гарсныг,  эд өлгийн болон оюуны соёлд гарсан дэвшил. Эртний хүмүүсийн анхны шүтлэг, бишрэл, байгаль цаг уурын нөхцөлд амьдарч, овгийн, хүй нэгдлийн байгуулал.

Холбогдох сурах бичиг

1. Монгол улсын түүх (5 боть УБ., 2003) I боть 3-21х

2. Алтанцэцэг  Монголын түүхийн лекцүүд УБ., 1998.х 8-25

3. БНМАУ-ын түүх  УБ. 1966-1969. I, II, III боть

 

 

 Сэдэв 2

Ураг төрлийн байгуулалын үеийн дурсгалууд

 

Хүй нэгдлийн түүх, Чулуун зэвсгийн голлох дурсгалууд: Цагаан агуй, Тамсагбулангийн суурин, Хойд цэнхэрийн агуйн хадны зураг,ангилал, дөрвөлжин булш, буган чулуун хөшөөний  тархац, он цаг, ангилал, хиргисүүр,

 

Холбогдох сурах бичиг

  1. Монгол улсын түүх (5 боть) УБ., 2003. 36-68, 112-139х
  2. Д.Дорж. Неолит Восточной Монголии УБ., 1995. 26-93х
  3. Д.Наваан. Дорнод Монголын хүрлийн үе.УБ.,1975.46-51х
  4. Н.Сэр-Оджав. Монголчуудын эртний өвөг. УБ., 1977. 29-36, 45-62

 

Сэдэв 3

Монгол угсааны төрт улсуудын цэргийн зохион байгуулалт, гадаад харилцаа   (Хүннү,Сяньби, Жужан) 

Төрт улсын шинж чанар, Цэрэг засаг захиргааны 10-тын зохион байгуулалт, нэгдсэн татварын систем, хэв хууль. Монгол нутаг дахь эртний улсуудын угсаа соёл, төрийн уламжлал.

Холбогдох сурах бичиг Д.Наваан. Дорнод Монголын хүрлийн үе.УБ.,1975. 6-24х Г.Сүхбаатар. Монголчуудын эртний өвөг. УБ., 1980. 3-19х Г.Сүхбаатар. Сяньби. УБ., 1972. 4-16,67-114х Монгол улсын түүх (5 боть) УБ., 2003. 23-61х

Сэдэв 4

Түрэг, Уйгар, Киргиз, Кидан улсуудын улс төрийн түүх, аж ахуй, Монгол нэрийн учир.

 Түрэг Уйгарын археологийн дурсгалууд, төрийн түүх, нийгмийн байгуулал, түрэг угсааны улсуудын  үеийн монгол аймгууд.  Бичиг үсэг, шашин шүтлэг, зан заншил, урлаг, оршуулгын зан үйл, аж ахуй.

Холбогдох сурах бичиг Н.Сэр-Оджав Эртний түрэгүүд.УБ., 1978. 5-16х Монгол улсын түүх (5 боть) УБ., 2003. 18-19, 210-216, 220-240х Х.Пэрлээ. Хятан нар тэдний монголчуудтай холбогдох нь УБ., 1967. 24- 49х 

Сэдэв 5

Монголын ханлиг аймгууд тэдгээрийн аж ахуй, соёл

Хамаг монголын ханлиг, хэрэйдийн ханлиг,  найманы ханлиг,  9 татарын ханлиг,  3 мэргэдийн ханлиг аймгуудын соёл, аж ахуйн онцлог,ялгаа.

Холбогдох сурах бичиг Х.Пэрлээ. Монголын эрт ба дундад үеийн хот суурины товчоон УБ., 1961.130-134 Ч. Далай. Монголын түүх.УБ.,1992. III-р дэвтэр. 18-86х Ч.Далай. Хамаг Монгол улс УБ., 1990 Д.Гонгор. Халх товчоон УБ., 1970. I боть - See more at: http://scc.msuac.edu.mn/menu/160#sthash.FZa7xJwW.dpuf

Сэдэв 6

Монголчуудын гадаад бодлого, аян дайн

 

 Төрийн алтан аргамж буюу төрийн гадаад бодлогын уламжлал. Чингис хаан болон түүний үе залгамжлагчдийн аян дайн. Тангудын аян дайн, Алтан улс руу хийсэн дайн, Хорезмыг байлдан эзэлсэн нь

   Холбогдох сурах бичиг Ч.Далай. Их Монгол улс УБ., 1995.34-51х. 2006 Н.Ишжамц. Монголд нэгдсэн төр байгуулагдаж феодализм бүрэлдэн тогтсон нь УБ., 1976. 21-30х Монголын түүх 5 боть зохиол. УБ., 2003. II боть - 

Сэдэв 7

Монголын  эзэнт гүрний улсуудын дотоод гадаад бодлого, соёл

 Өгөдэй хааны шинэчлэлт, Өртөөний алба, гадаад дотоод бодлого. Өгөдэйгөөс Мөнх хаан хүртэлх хаадын үеийн аж ахуй, соёл, гадаад харилцаа. Алтан улсыг эзэлсэн нь. Европ руу хийсэн аян дайн. Сүн улс руу довтолсон нь.

Холбогдох сурах бичиг Ч.Далай. Их Монгол улс УБ., 1995.81-83,95-120 х Ш.Нацагдорж. Монголын феодализмын үндсэн замнал УБ.,1978.68-91,114-131х Н.Ишжамц. Монголд нэгдсэн төр байгуулагдаж феодализм бүрэлдэн тогтсон нь УБ., 1976. 101-108х 

 Сэдэв 8

XIII зууны нийгэм, эдийн засаг, соёл, зан заншил    

Хувилай хааны төрийн зохион байгуулалт, дотоод бичгийн яам, нууц бичгийн яам, дэвшүүлэх бууруулах яамдуудын үйл ажиллагаа, хүн амын давхарга,газар нутаг, эдийн засгийн бодлого. 

Холбогдох сурах бичиг

 

  1. Ч.Далай. Хамаг Монгол улс УБ., 1990. 94-112 х
  2. Ш.Нацагдорж. Монголын феодализмын үндсэн замнал УБ.,1978.114-131х
  3. Монголын түүх 5 боть зохиол. УБ., 2003. II боть
  4. Ж.Ганболд, Д.Наран, Т.Мөнхцэцэг, А.Пунсаг. Монголын Юан улс. УБ., 2006

Сэдэв 9

Улс төрийн бутралын үеийн Монголын нийгэм, эдийн засаг, гадаад харилцаа, соёл

Улс төрийн бутрал гэж юу вэ?, бутралын үеийн үе шат, засаг захиргааны зохион байгуулалтын өөрчлөлтүүд,  бутралыг зогсоох зорилгоор шарын шашныг дэлгэрүүлэх болсон  нөхцөл.

 

Холбогдох сурах бичиг

  1. БНМАУ-ын түүх. I,II,III боть УБ., 1966-1969. 159-170х
  2. С.Пүрэвжав Монголын шарын шашны хураангуй түүх. УБ., 1978. 5-45х
  3. Д.Гонгор. Ховдын хураангуй түүх. УБ1964. 1-р бүлэг
  4. Монголын түүх 5 боть зохиол. УБ., 2003. III боть

Сэдэв10 

Манжийн үеийн Монгол орон, алба татвар, хууль цааз, төр засаг, засаг захиргааны зохион байгуулалт

            Төрийн зохион байгуулалт, албан тушаал, засаг захиргааны зохион байгуулалт, хууль цааз, алба татвар. Монголыг тусгаарлах  манжийн төрийн бодлого.

 Холбогдох сурах бичиг

 

  1. С.Пүрэвжав Монголын шарын шашны хураангуй түүх. УБ., 1978.
  2. Д.Гонгор. Ховдын хураангуй түүх. УБ., 1964
  3. Ш.Нацагдорж.   Халхын түүх. УБ., 1963. 5-14х
  4. БНМАУ-ын түүх II боть УБ 1966-1969
  5. XX зууны Монгол түүхэн тойм. УБ., 1995
  6.  Монголын түүх 5 боть зохиол. УБ., 2003. IV боть

 

 Сэдэв 11

Манжийн шинэ засгийн бодлогын агуулга, Богд хаант монгол улсын аж ахуй, соёл

Манж чин улсын шинэ засгийн бодлого, түүний мөн чанар, түүнийг эсэргүүцсэн Монгол ноёд, яүгууртны тэмцэл, нийгэм улс төрийн өөрчлөлт, зан заншил, шашин шүтлэг,бичиг үсэг, соёл боловсролд гарсан ахиц.

 

 Холбогдох сурах бичиг БНМАУ-ын түүх I,II, III боть УБ., 1966-1969 О.Батсайхан Монголын хувьсгалын анхны жилүүдийн ээдрээ бэрхшээл УБ., 1998. 12-30х Монгол улсын түүх (5 боть) УБ.2003 IV боть XX зууны Монгол түүхэн тойм. УБ., 1995

  Сэдэв 12

Монголд нөлөө бүхий шашны урсгал дэлгэрсэн нь

Улс төрийн сэтгэлгээний уламжлалд бөө мөргөл, бурхны шашны үүрэг роль, Христос, Лал, Буддын шашин Монголд дэлгэрэх нь, Бөө мөргөлийн шашин халагдах үйл явц.    

Холбогдох сурах бичиг        С.Пүрэвжав Монголын шарын шашны хураангуй түүх  УБ.,1978  1-р бүлэг БНМАУ-ын түүх I,II, III боть УБ., 1966 Монгол улсын түүх (5 боть) УБ.2003 

Сэдэв 13

Гурван улсын хэлэлцээр, монголын тусгаар тогтнолын эсрэг Орос, Хятадаас авч явуулсан улс төрийн бодлогууд

 1915 оны Хиагтын  3-н улсын гэрээ түүний агуулга, автономит эрх бүхий Монгол улс бий болсон нь.1914 оны  Орос-Монголын хооронд байгуулсан төмөр замын тухай хэлэлцээрт гарын үсэг зурсан нь. Орос Хятадаас авч явуулсан төрийн бодлого.

Холбогдох сурах бичиг

  1. БНМАУ-ын түүх I,II, III боть УБ., 1966. 233-265х, 319-330, 396-422х
  2. Монгол улсын түүх (5 боть) УБ.2003
  3. О.Батсайхан Монголын хувьсгалын анхны жилүүдийн ээдрээ бэрхшээл. УБ.1998
  4. БНМАУ-ын соёлын түүх I, II боть. УБ. 1981.1986
  5. XX зууны Монгол УБ., 1995
  6. Монголын төрийн байгуулал, улс төрийн сэтгэлгээний хөгжил УБ., II боть, 1995

 

Сэдэв 14

 XX зууны Монгол орны улс төр, нийгэм эдийн засгийн байдал.

  Өөрчлөлт шинэчлэлтийн үйл явц. Эдийн засгийн шинэчлэлт, монголын нийгмийн оюун санаанд гарсан өөрчлөлт, олон тулгуурт гадаад бодлого. Улс төрийн шинэ тогтолцоо. Урлагийн үүсэл тэдгээрийн хөгжил.(уран зохиол, дүрслэх урлаг, театр, кино)

Холбогдох сурах бичиг

БНМАУ-ын түүх I,II, III боть УБ., 1966.319-330, 396-422х С.Магсаржав Монгол улсын шинэ түүх УБ. 1996. 2-р бүлэг О.Батсайхан Монголын хувьсгалын анхны жилүүдийн ээдрээ бэрхшээл. УБ.1998 XX зууны монгол Түүхэн тойм. УБ., 1995 

Сэдэв 15

Үндсэн хуулиудын үзэл санаа

Шинэ үндсэн хууль батлагдсан нь. 1924, 1940,1960,1992 онуудын үндсэн хуулийн агуулга,  мөн чанар, хүний эрх чөлөө, ардчилалын хөгжил. 1990-2010 оны монголын нийгэм, улс төр, эдийн засаг, соёл боловсрол, хууль, гадаад харилцаа. Үндсэн хууль ба оршин байсан төрийн шинж чанарын харьцаа. Монголын нийгэм улс төрийн амьдралд гарсан эргэлтийн шинж хандлага, нүүдлийн соёл иргэншлийн уламжлал, шинэчлэл улс төрийн тогтолцооны хөгжил, ард түмний улс төрийн уламжлал, ухамсар, соёлын онцлог, төр засаглалын хэлбэр, монгол төрийн зүтгэлтнүүдийн хэв шинж, уламжлал.

 Холбогдох сурах бичиг XX зууны монгол. Түүхэн тойм УБ., 1995 Дүгэрсүрэн, Ц.Гомбосүрэн. Монгол улсын XX зууны  гадаад бодлогын түүхэн тойм УБ., 2004 Хятад Оросын түүхэн дэх Монгол улс XX зуун УБ. 1995 

 Сэдэв 16

 Өнөөгийн улс төрийн намуудын бодлого үйл ажиллагаа, монгол улсын хөгжлийн хэтийн төлөв

 Улс төрийн шинэ тогтолцооны төлөвшил. Олон намын тогтолцооны үндсэн бүрэлдэхүүн хэсэг, төрийн субьектууд бий болсон нь.  “Улс төрийн намуудын тухай” хууль батлагдаж  намуудыг бүртгэж үйл ажиллагаагаа чөлөөтэй явуулах эрх зүйн орчинг бий болгосон нь. Өнөөгийн монголын хөгжлийн чиг хандлага

 Холбогдох сурах бичиг

 XX зууны монгол. Түүхэн тойм УБ., 1995  Ж.Болдбаатар, Д.Лүндээжанцан. Монгол улсыэн төр, эрх зүйн түүхэн уламжлал. УБ., 1997  1990 оны ардчилсан хөдөлгөөний түүхэнд холбогдох баримт бичгүүд.  УБ., 2004